Boş Sokaklar PDF

Boş Sokaklar’da bir işaretin peşinde

Michal Ajvaz’ın Boş Sokaklar romanı, şehrin tanıdık görüntüsünün altında başka anlatıların ve anlamların bulunabileceği düşüncesiyle ilerler. Gündelik bir yürüyüşte karşılaşılan tuhaf bir işaret, anlatıcıyı başlangıçta önemsiz görünen ayrıntıların peşine düşürür. Bir kez fark edilen biçim, farklı yerlerde yeniden belirerek dünyanın sıradan düzenini değiştirmeye başlar. Böylece merak, bir cevaba ulaşma isteği kadar, görünen gerçekliğin nasıl oluştuğunu sorgulayan bir arayışa dönüşür.

Bu arayışın kayıp bir genç kadının hikâyesiyle birleşmesi, romanın gizemini somutlaştırır. Ancak Boş Sokaklar, bütün işaretlerin tek bir açıklamayla ortadan kalktığı alışılmış bir soruşturma gibi işlemez. Anlatılan her hikâye, başka bir hikâyenin kapısını açabilir. Bir ayrıntının anlamını çözmeye çalışmak, önceden fark edilmeyen yeni bağlantılar üretir. Şehir bu nedenle üzerinde yürünüp geçilen sabit bir zemin değil, sürekli yeniden okunan bir metin gibi görünür.

Şehir, dil ve başka ihtimaller

Ajvaz’ın kurmacasında mekânlar, yalnızca karakterlerin gidip geldiği adresler değildir. Sokaklar, odalar ve karşılaşma yerleri, farklı anlam dünyalarının birbirine temas ettiği eşiklere dönüşür. Dikkatin yönü değiştiğinde aynı yer başka türlü algılanabilir. Bu yaklaşım, romanın fantastik yanını alışılmış gerçeklikten kopmuş ayrı bir evrende değil, gündelik dünyanın içindeki açıklıklarda kurar. Olağan olanla olağanüstü olan arasındaki sınır sürekli hareket eder.

İşaretleri yorumlamak, dilin ve anlatmanın işleyişi üzerine düşünmeyi de beraberinde getirir. Bir biçimin anlamını bilmek, onu tek bir tanıma hapsetmek midir; yoksa yeni bağlantılar kurmak mı? Romandaki arayış, bu soruya doğrudan bir ders gibi yanıt vermez. Bunun yerine hikâyelerin birbirine eklenmesini ve anlamın zaman içinde değişmesini deneyimletir. Merak edilen nesne kadar, onu anlatmanın biçimi de önem kazanır.

Labirentli anlatıları sevenler için

Boş Sokaklar, doğrusal bir olay örgüsünden çok çağrışımlara, iç içe geçmiş hikâyelere ve zihinsel keşfe açık okurlara seslenir. Bir bölümün tek başına hangi cevabı verdiğinden önce, başka anlatılarla nasıl bağ kurduğuna dikkat etmek yararlıdır. Romanın yolu, sürekli hedefe yaklaşan düz bir çizgi olmaktan çok, yeni yönlere ayrılan bir şehir yürüyüşünü andırır. Bu biçim, kitabın tartıştığı algı ve anlam sorunlarını anlatımın içine taşır.

Eserin ayırt edici yönü, gizemi yalnızca saklanan bir bilgi olarak görmemesidir. Dünyaya bakma biçiminin kendisi de gizemli olabilir. Anlatıcının izlediği işaretler, dışarıdaki şehrin yanında kendi anlama alışkanlıklarını da dönüştürür. Ajvaz’ın romanı, felsefi soruların kurmaca içinde nasıl yaşatılabileceğini gösteren bir okuma alanı sunar. Sıradan görüntülerin altında başka ihtimaller aramak, burada hem hikâyenin konusu hem de onu okumanın temel hareketidir.